Mü'min 40:67
Ayet tek cümlede insan ömrünün altı aşamasını çizer: türâb (toprak) → nutfe → alaka → tıfl (bebek) → güçlü çağ (eşüddeküm) → yaşlılık (şüyûh) → vefat.
هُوَ ٱلَّذِى خَلَقَكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوٓا۟ أَشُدَّكُمْ ثُمَّ لِتَكُونُوا۟ شُيُوخًا ۚ وَمِنكُم مَّن يُتَوَفَّىٰ مِن قَبْلُ ۖ وَلِتَبْلُغُوٓا۟ أَجَلًا مُّسَمًّى وَلَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ
"Sizi (önce) bir topraktan, sonra bir damla sudan, sonra bir aleka (embriyo)dan yaratan, sonra sizi bir bebek olarak çıkaran, sonra güçlü kuvvetli bir çağa erişmeniz, sonra da ihtiyarlar olmanız için yaşatıp büyüten O'dur. İçinizden kimi de daha önce vefat ettiriliyor. (Bunları Allah) belirli bir süreye ulaşasınız ve aklınızı kullanasınız diye (böyle yapıyor)."
Mü'min 40:67 · Meal: Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır
Tasvir
"Ve minküm men yüteveffâ min kabl" (içinizden bazıları daha önce vefat eder) — bir parantez: aşamaları herkes tamamlamaz. Sonunda "leʿalleküm taʿkilûn" (umulur ki akıl yorarsınız). Toprak → bebek → yaşlılık zinciri bir akıl-yorma davetidir.
İlim
İnsan gelişim biyolojisi modern olarak ayetteki sırayla aynı aşamaları tanır: zigot → embriyo → fetus → bebek → çocuk → ergen → yetişkin → yaşlı. Her aşamanın hücre düzeyinde kendi karakteristik aktiviteleri vardır (totipotency, differentiation, growth, plateau, senescence). Ayetin "tıfl → eşüddeküm → şüyûh" üçlemesi gözlemsel bir yaşam çizgisi; modern biyoloji onu yeniden formülleştirmez, evrelerin gerçekliğini teyit eder.
Tefsir
Kurtubî bu ayetin 23:12-14 ile birlikte okunduğunda yaratılış aşamalarının tam panoramasını verdiğini söyler. Râzî "leʿalleküm taʿkilûn" ifadesinin altı aşamadan sonra geldiğini, akıl yormanın **kendi varlığına dair** olduğunu vurgular.
Kaynaklar
Tefsir: Kurtubî, Râzî; İlim: insan gelişim biyolojisi (zigot → senescence).