Âl-i İmrân 3:27
Ayetin kilit fiili "tûlicu" — bir şeyi başka bir şeyin içine sokmak, girdirmek.
تُولِجُ ٱلَّيْلَ فِى ٱلنَّهَارِ وَتُولِجُ ٱلنَّهَارَ فِى ٱلَّيْلِ ۖ وَتُخْرِجُ ٱلْحَىَّ مِنَ ٱلْمَيِّتِ وَتُخْرِجُ ٱلْمَيِّتَ مِنَ ٱلْحَىِّ ۖ وَتَرْزُقُ مَن تَشَآءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ
Geceyi gündüzün içine sokarsın, gündüzü gecenin içine sokarsın; ölüden diri çıkarırsın, diriden ölü çıkarırsın. Dilediğine de hesapsız rızık verirsin.
Âl-i İmrân 3:27 · Meal: Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır
Tasvir
Arapça'da "velece" kökü "içeri girmek" demektir. Gece gündüzün yerine geçmez, onun içine sızar. Ayet gece-gündüz geçişini bir sınır çizgisi değil, bir iç içe geçme olarak anlatır. Hemen ardından diriyi ölüden, ölüyü diriden çıkarmaya dönülür — iki farklı olgu aynı dilbilgisel kalıpla birleştirilir. Zıtların arasındaki sınırın sandığımız kadar keskin olmadığı fikri verilir.
İlim
Gece ile gündüz arasındaki geçiş ani değil kademeli gerçekleşir; bu geçiş bölgesi astronomide 'terminatör' (aydınlık-karanlık sınır hattı) olarak adlandırılır. Dünya'nın dönmesiyle bu hat sürekli hareket eder; atmosferin ışığı kırması nedeniyle sınır, kesin bir çizgi değil alacakaranlık boyunca iç içe geçen bir geçiş bandı oluşturur.
Tefsir
Klasik müfessirler "ilâc" (sokma) ile "intikal" (geçme) arasındaki farkı vurgular: gündüz gecenin yerine geçmiyor — gecenin içine sızıyor. Zemahşerî ayetin dil yapısına dikkat çeker: gece-gündüz ile diri-ölü aynı fiil kalıbıyla sıralanır. Tefekkür için bir davet: etrafındaki her geçişte iç içe geçiş ara.
Kaynaklar
Tefsir: Fahreddin er-Râzî · Mefâtîhu'l-Gayb; Mahmûd b. Ömer ez-Zemahşerî · el-Keşşâf.