Sebe' 34:15
Pasaj iki ayet, üç sahnede: (1) Sebe halkı, sağ + sol iki bahçe — verimli toprak; çağrı: "yiyin + şükredin", "beldetün tayyibetün" (güzel bir şehir); (2) yüz çevirdiler; (3) Arim seli geldi, bahçeler **acı yemişli, ılgın ve birkaç sedir** ağacına çevrildi.
لَقَدْ كَانَ لِسَبَإٍ فِى مَسْكَنِهِمْ ءَايَةٌ ۖ جَنَّتَانِ عَن يَمِينٍ وَشِمَالٍ ۖ كُلُوا۟ مِن رِّزْقِ رَبِّكُمْ وَٱشْكُرُوا۟ لَهُۥ ۚ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ
Andolsun ki Sebe' kavmi için oturdukları yerde bir ibret vardı: Sağ ve soldan iki bahçe! (onlara): "Rabbinizin rızkından yiyin de O'na şükredin, ne güzel bir belde ve çok bağışlayıcı bir Rab!" (denildi).
Sebe' 34:15 · Meal: Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır
Tasvir
Toprağın bereketi şükre bağlı kuruldu; şükür kalktığında, su bile felakete çevrildi. Ayet ekoloji-ahlâk denkleminin somut bir örneğidir.
İlim
Sebe seti (Maʾrib barajı, Yemen) tarihsel ve arkeolojik olarak bilinen bir mühendislik yapısıdır — MÖ 8. yy ile MS 6. yy arasında çalıştı, sonunda yıkıldı (575 dolayında). Geniş bir vadiyi sulayan bu sistem yıkıldıktan sonra bölge tarımsal verimini kaybetti, yerini çöl-kuvvetli bitkiler (ılgın, sedir) aldı. Ayetin tasviri bir tarihsel olayı çevreyle ahlâk arasındaki ilişkinin bir gözlemi olarak anar; arkeoloji bu manzaranın gerçekliğini onaylar.
Tefsir
Kurtubî Arim selinin Sebe seti yıkımına işaret ettiğini, "ʿarim" kelimesinin baraj için kullanılan eski bir terim olduğunu söyler. Râzî "ilgın ve sedir" ağaçlarının çöl ekolojisine geçişi tarif ettiğini, ayetin **bereketli toprak → kıraç toprak** dönüşümünün somut bir resmi olduğunu belirtir.
Kaynaklar
Tefsir: Kurtubî, Râzî; Tarih/Arkeoloji: Maʾrib barajı (Sebe seti), Yemen.